• Julie har ikkje vanskar med å finna sauen sin blant dei 160 ulldottane.

    Bilete 1 av 16 - Julie har ikkje vanskar med å finna sauen sin blant dei 160 ulldottane.

  • Litt kos er viktig!

    Bilete 2 av 16 - Litt kos er viktig!

  • – Eg har gått med vêren sidan eg var elleve år, like gammal som det Jørgen er nå, smiler Jon Egil, men veit ikkje om han sjølv hadde vore klar til å gitt ansvaret vidare til den yngre garden alt nå.

    Bilete 3 av 16 - – Eg har gått med vêren sidan eg var elleve år, like gammal som det Jørgen er nå, smiler Jon Egil, men veit ikkje om han sjølv hadde vore klar til å gitt ansvaret vidare til den yngre garden alt nå.

  • Han har orden på sauene sine, bonden på Østerhus. alle sauene hadde namn til langt ut på 2000-talet

    Bilete 4 av 16 - Han har orden på sauene sine, bonden på Østerhus. alle sauene hadde namn til langt ut på 2000-talet

  • Kyrne er aldri langt unna når det finst ein app på mobilen. – Den er grei å ha til fødslar på både sau og kyr. Spesieit om det drege ut og du skulle vore inne og ete. Nå har eg betre kontroll og kan sjå korleis dei opfører seg utan at dei er opptatte av meg.

    Bilete 5 av 16 - Kyrne er aldri langt unna når det finst ein app på mobilen. – Den er grei å ha til fødslar på både sau og kyr. Spesieit om det drege ut og du skulle vore inne og ete. Nå har eg betre kontroll og kan sjå korleis dei opfører seg utan at dei er opptatte av meg.

  • Jon Egil Østerhus er ikkje uroa over nedturen i sauenæringa, han veit at det svingar. – For nokre år sidan blei me jo oppfordra til å satsa, og det heldt rådgjevarane på med til me var langt inne i overproduksjonen. Dei tok ikkje signala og var ikkje gode nok til å gi råd.

    Bilete 6 av 16 - Jon Egil Østerhus er ikkje uroa over nedturen i sauenæringa, han veit at det svingar. – For nokre år sidan blei me jo oppfordra til å satsa, og det heldt rådgjevarane på med til me var langt inne i overproduksjonen. Dei tok ikkje signala og var ikkje gode nok til å gi råd.

  • Ingen tvil om at me er i ein heim der sauen er viktig. Til og med putene har fått motiv frå dei finaste sauene.

    Bilete 7 av 16 - Ingen tvil om at me er i ein heim der sauen er viktig. Til og med putene har fått motiv frå dei finaste sauene.

  • Saue-bøkene er aldri langt vekke, ei bok for kvart år. Forutan dei 24 kyrne på garden, har Silje Katrin Lunde og Jon Egil Østerhus 160 vinterfora sauer.

    Bilete 8 av 16 - Saue-bøkene er aldri langt vekke, ei bok for kvart år. Forutan dei 24 kyrne på garden, har Silje Katrin Lunde og Jon Egil Østerhus 160 vinterfora sauer.

  • På Østerhus har dei alltid vore blant dei største sauegardane. Jon Egil leiger nabogarden og nokre gardar nede ved sjøen og seier at fjellbøndene driv mange gardar i Erfjord.

    Bilete 9 av 16 - På Østerhus har dei alltid vore blant dei største sauegardane. Jon Egil leiger nabogarden og nokre gardar nede ved sjøen og seier at fjellbøndene driv mange gardar i Erfjord.

  • Jon Egil og gutane, Jørgen og Børge i september då bygginga starta. Foto: Jarle Halgunset

    Bilete 10 av 16 - Jon Egil og gutane, Jørgen og Børge i september då bygginga starta. Foto: Jarle Halgunset

  • Bilete 11 av 16 -

  • Bilete 12 av 16 -

  • Bilete 13 av 16 -

  • Bilete 14 av 16 -

  • Og somme var meir interessert i å utforska i høgda, enn av sauene.

    Bilete 15 av 16 - Og somme var meir interessert i å utforska i høgda, enn av sauene.

  • Det nye sauehuset er fint både på inn- og utsida.

    Bilete 16 av 16 - Det nye sauehuset er fint både på inn- og utsida.

Med sans for sau

På Østerhus kan 160 sauer breka jula i møte i nytt fjos. Har sauene på garden det bra, har også bonden, Jon Egil Østerhus det godt.

av Nora Bogetvedt Jenssen

Det er ein kald november-onsdag og på vegen til Østerhus, dekkjer snø og slaps den svarte asfalten. Hjå både Jarle Haugsland og Jon Egil Østerhus tronar nye driftsbygningar i grenda høgt over Erfjord. Sistnemnde har flunke nytt sauehus, der sauene flytta inn for to dagar sidan.

BØRGE PÅ NI ÅR er lynraskt nede ved døra, lukkar opp og ønskjer velkommen. – Me et frukost endå me, altså, men du kan berre komma opp, smiler han. Gangen ber preg av at Børge ikkje bur her heilt åleine. Oppe, rundt bordet sit mor Silje Katrin Lunde, litlesøster Julie på seks år, storebror Jørgen, som er elleve år og far i huset, Jon Egil Østerhus. Onsdag er skulefri og god tid med matbordet.
– Her på garden er me alltid midt i frukosten, ler Silje Katrin og byr på kaffi. Barna finn kjapt vegen til stova og sofaen.
– Dei har firkantsjuka alle tre, smilar Jon Egil, ristar litt på hovudet og ser inn på dei tre som sit konsentrerte framfor kvar sin skjerm.

– FOR TO ÅR SIDAN, etter at eg bygde på fjoset, sa eg at nå skal eg ikkje byggja noko på lenge. Plutseleg var eg i gang igjen. Skuten på det gamle sauehuset hadde sige, og noko måtte gjerast. Jon Egil ler og fortel at det balla fort på seg etter at prisar og teikningar var henta inn. Alternativet til å byggja, var å redusera til rundt 40 sauer og ha dei ilag med kalvane.
– Eg var inne på tanken på det eit kvarters tid, seier bonden, og Silje Katrin supplerer:
– Så glad som han er i sauene sine, var ikkje det aktuelt. Å vøla på det gamle sauefjoset var heller ikkje framtidsretta. Det ville fort komme opp i ein million kroner, og vore like trongt.

DER DEI SER UT kjøkkenglaset og ned på det nye 500 kvadratmeter store sauefjoset, er dei ikkje i tvil om at dei valde rett.
– Kor stor investering har det vore?
Jon Egil supar litt kaffi og smiler gløttent.
– Eg har ikkje summert heilt ferdig, men det kjem nok opp i rundt tre mil- lionar. Det er ikkje noko teknisk, nymotens vedunder-fjos eg har bygt, altså. Eg har ikkje kraftfórautomat, men ei ny fóringsvogn har eg. Så legg han ut om kor fort dei 160 sauene fann seg til rette i det nye sauehuset, og kor lett dei tok til den nye grovfôrautomaten som går på skjener i taket.

JON EGIL REISER SEG frå bordet og kjem tilbake med ein bunke gamle skrivebøker. Bonden på Østerhus har vore fulltidsbonde sidan han var 16 år.
– Det er ikkje mange i vår generasjon som starta så tidleg, slår han fast. Som yngst i ein søskenflokk på seks, var det ikkje sjølvsagt at det var han som skulle bli bonden på Østerhus, men slik blei det. Då Silje Katrin kom inn i livet hans, var det heller ingen tvil om kor dei skulle bli buande. Silje Katrin gap-ler.
– Eg hadde ikkje fått han med nokon annan plass.
– Nei, då skulle du hatt gode argument, parerer han.
Silje ser over bordet på Jon Egil og fortel stolt:
– Han kan namnet på alle slekter med sau, og det er ikkje tull ein gong. Han kan sjå på dei og seia at dei to er søstrer, der står mora, og ho der er bestemora. Det seier litt om interessa!
Jon Egil blar opp i kladdebøkene. Heilt sidan han var elleve år har han gått med vêren, og alt blir notert inn i bøkene.
– Det er bibelen min, dette, eg blir kjempestressa om eg ikkje finn boka mi. Eg har det jo på data også, men det er bøkene eg brukar. Du, det hadde vore mykje betre du tok bilde av desse bøkene enn av meg i avisa di, oppmodar bonden.

HAN PLUKKAR UT EI av bøkene og endar opp med 2011. I kolonnane står namna til kvar sau sirleg noterte, og han finn òg statistikk over alle dei som døydde av alveld det året. 34 lam blei sjuke og halvparten mista livet.
– Nei og nei, at eg skulle finna akkurat denne boka då, dette er jo til å bli deprimert av. Eg hadde nesten gløymt ut at det var så gale.
Alveld er sjukdom hjå sau som gir leverskade, oppsvulma ansikt og at dei ikkje toler lys. Sjukdommen rammar lam som går på utmarksbeite om sommaren, og forskarar meiner det kjem av giftstoff i romeplanten, sopp eller algar i vatnet. På Østerhus er sjukdomen blitt vanleg, men få andre i Suldal er plaga med sjukdomen.
– Er våren kald og våt, verkar det som om planta blir meir giftig. I fjor mista eg ingen, men i år har eg mista ti.

PÅ VEG UT i det nye sauehuset, kan Julie fortelja at ho ikkje synest noko om at far sender sauen hennar til slakting. Det er ho litt lei av. Dei tre yngste på Østerhus likar å vera i sauehuset, men er ikkje så ivrige som foreldra kanskje hadde sett.
– Nei, dei kan fint driva gard på nett-bretta, men er ikkje like ivrige når dei må ut, smiler Jon Egil. Han innser at ikkje alle har hans, ganske mange gonger over middels, interesse for sau. Vel inne i det store sauehuset, er det meste ferdig. Sauene står fint fordelte i dei ulike gardane, over dei i taket, skin den nye, blanke foringsvogna. Snart er kontordelen i eine hjørnet ferdig òg. Då blir det, forutan kontor, ein kjøkkenkrok og plass til å sova i den travle lemminga.

JON EGIL FINN TAK i vêren og ein av sauene til ære for fotografen, og det heile er over, nesten før utløysaren på kameraet får sjans å reagera. Nå ser han fram til å stella i det nye sauehuset og meiner at når jula er over, er dei tre neste månadane den rolegaste tida for ein sauebonde.